BleuBlancRoseFR DE EN ES TR PL

Kino queerowe: 18 filmów z Francji i Niemiec, które warto znać

← Kultura queerowa

Jeśli odkrywasz francuską i niemiecką kulturę queerową, zacznij od kina: w obu krajach to tam po raz pierwszy odważono się pokazać to, o czym nikt nie mówił. Oto 18 filmów, od berlińskiego filmu niemego z 1919 r. po lata 2020, uporządkowane według kraju i daty. Przy każdym: o czym jest, co zdobył i dlaczego ma znaczenie. To wybór na początek, a nie galeria sław: będzie więcej filmów.

Gdybyś mógł obejrzeć tylko pięć: Wild Reeds (Les Roseaux sauvages, 1994), na pierwszą nastoletnią historię miłosną; Coming Out (1989), by zrozumieć, jak to było być gejem we Wschodnim Berlinie; Tomboy (2011), łagodną historię dzieciństwa; BPM (Beats per Minute) (2017), dla historii aktywizmu AIDS; Portrait of a Lady on Fire (2019), bo to jeden z najpiękniejszych filmów o miłości ostatnich lat.

Trzy filmy poniżej zawierają wyraźne sceny seksu (Taxi zum Klo, Blue Is the Warmest Colour, Stranger by the Lake), a kilka dotyczy samobójstwa, choroby lub przemocy: za każdym razem o tym mówimy.

Niemcy

Anders als die Andern (1919)

Reżyseria Richard Oswald, film niemy. Magnus Hirschfeld, lekarz, który założył w Berlinie Instytut Nauk Seksualnych, współpisał scenariusz, częściowo sfinansował film i gra samego siebie. Skrzypek jest szantażowany z powodu miłości do ucznia; film kończy się źle (samobójstwo). Otwarcie potępia paragraf 175, karzący stosunki między mężczyznami. Odniósł sukces, zanim w 1920 r. został zakazany przez berlińską cenzurę, a potem w dużej mierze zniszczony przez nazistów; przetrwało około czterdziestu minut, które odrestaurowano, a film pokazano na Berlinale w 2016 r. To jeden z pierwszych filmów na świecie pokazujących miłość między mężczyznami bez kpiny.

Mädchen in Uniform (1931)

Reżyseria Leontine Sagan, na podstawie sztuki Gestern und heute Christy Winsloe, która napisała też scenariusz. W surowej szkole z internatem w Republice Weimarskiej młoda dziewczyna, Manuela, zakochuje się w nauczycielce; film jest czuły, a potem tragiczny (próba samobójstwa). Sukces w Europie, w 1932 r. w Wenecji otrzymał nagrodę przyznaną w głosowaniu publiczności, zanim naziści zakazali go jako „dekadencki”. Pozostał klasykiem kina lesbijskiego, z wyłącznie kobiecą obsadą.

Nicht der Homosexuelle ist pervers, sondern die Situation, in der er lebt (1971)

Reżyseria Rosa von Praunheim. Film-pamflet wzywający homoseksualistów, by porzucili milczenie i wstyd i walczyli razem. Pokazany na Berlinale w 1971 r., wywołał skandal, także wśród wielu gejów. A jednak dał początek dziesiątkom grup aktywistycznych w Niemczech Zachodnich i Szwajcarii i jest uważany za impuls nowoczesnego zachodnioniemieckiego ruchu gejowskiego (zob. naszą oś czasu, rok 1971). Chéries-Chéris oddaje mu hołd w 2026 r.

Die bitteren Tränen der Petra von Kant (1972)

Reżyseria Rainer Werner Fassbinder, na podstawie jego własnej sztuki, z Margit Carstensen i Hanną Schygullą. Projektantka mody w Bremie zakochuje się w młodej kobiecie, którą chce wylansować jako modelkę; namiętność staje się zaborcza. Niemal teatralny dramat kameralny, wybrany na Berlinale 1972 i uważany za szczyt Nowego Kina Niemieckiego. François Ozon nakręcił jego nową wersję w 2022 r., Peter von Kant.

Taxi zum Klo (1980)

Reżyseria i główna rola Frank Ripploh. W Berlinie Zachodnim nauczyciel prowadzi podwójne życie: szkoła i partner za dnia, spotkania nocą. Zabawny i surowy film pokazujący gejowskie życie w Berlinie około 1980 r., po wyzwoleniu i przed AIDS. Wyraźne sceny seksu. Stał się filmem kultowym, był konfiskowany lub cenzurowany w kilku krajach (Austria w 1981, Stany Zjednoczone w 1983) i zdobył m.in. nagrodę Boston Society of Film Critics w 1981 r.

Coming Out (1989)

Reżyseria Heiner Carow, studio DEFA. Młody nauczyciel we Wschodnim Berlinie żyje z koleżanką z pracy i odkrywa inną miłość, z mężczyzną. Film po raz pierwszy pokazano 9 listopada 1989 r., wieczorem upadku Muru. To jedyny wschodnioniemiecki film fabularny o homoseksualności (NRD zdekryminalizowała ją w 1968 r., ale temat pozostał tabu). Zdobył Teddy dla najlepszego filmu fabularnego na Berlinale 1990.

Futur Drei (No Hard Feelings, 2020)

Reżyseria Faraz Shariat, jego pierwszy film. W Hildesheim Parvis, młody gej pochodzenia irańskiego, musi odbyć pracę społeczną w ośrodku dla uchodźców, gdzie zakochuje się w Amonie, młodym Irańczyku, który dopiero przybył. Pokazany na Berlinale w lutym 2020 r., zdobył Teddy dla najlepszego filmu fabularnego. To film, który trzeba zobaczyć, by wiedzieć, jaka może być dziś queerowa młodzież w Niemczech, z historią migracji.

Große Freiheit (Great Freedom, 2021)

Reżyseria Sebastian Meise, film austriacko-niemiecki. W 1968 r. Hans wraca do więzienia za spotkania między mężczyznami; retrospekcje (1945, 1957) opowiadają, jak paragraf 175 był nadal stosowany po 1945 r. Nagroda jury Un certain regard w Cannes w 2021 r., austriacki kandydat (z krótkiej listy) do Oscara, zdobył też Złotego Giraldillo na Europejskim Festiwalu Filmowym w Sewilli. Surowy film, ale bardzo dobrze przyjęty przez krytyków.

Francja

Un chant d’amour (1950)

Reżyseria Jean Genet, jego jedyny film: dwadzieścia sześć minut, czarno-biały i bez słów. W więzieniu strażnik obserwuje więźniów przez wizjery; dwaj więźniowie kochają się przez ścianę. Pokazano go dopiero w 1954 r. w Cinémathèque française, z wyciętymi scenami, a potem był długo zakazany; w Stanach Zjednoczonych Sąd Najwyższy uznał go w 1967 r. za obsceniczny (5 głosów do 4). Derek Jarman, Andy Warhol i Paul Morrissey mówili, że wiele mu zawdzięczają. Warto oglądać dla jego śmiałości, a nie dla wygody.

La Cage aux folles (1978)

Reżyseria Édouard Molinaro, na podstawie sztuki Jeana Poireta (1973), z Ugo Tognazzim i Michelem Serraultem. Kierownik kabaretu drag i jego partner, gwiazda pokazu, muszą zachować dobrą minę wobec bardzo konserwatywnej rodziny narzeczonej ich syna. Ogromny sukces popularny: ponad 5,4 mln widzów we Francji (drugi film 1978 r.), Złoty Glob dla najlepszego filmu zagranicznego, trzy nominacje do Oscara (reżyseria, scenariusz adaptowany, kostiumy) i César dla najlepszego aktora dla Michela Serraulta. Mówi się, że zmienił sposób, w jaki szeroka publiczność patrzyła na gejów we Francji i we Włoszech; dziś może też wydawać się przestarzały. Dał początek musicalowi (1983) i amerykańskiemu remake’owi The Birdcage (1996).

Les Nuits fauves (1992)

Reżyseria Cyril Collard, na podstawie jego własnej powieści (1989), w której też gra. Jean, biseksualny operator kamery zakażony HIV, kocha zarówno 17-letnią aktorkę, jak i młodego rugbystę. Film wywołał skandal i miał ponad 2,8 mln widzów. Zdobył cztery Cezary w 1993 r. (najlepszy film, najlepszy debiut, montaż i najbardziej obiecująca aktorka dla Romane Bohringer). Cyril Collard zmarł na AIDS trzy dni przed ceremonią.

Les Roseaux sauvages (Wild Reeds, 1994)

Reżyseria André Téchiné. Południowy zachód Francji, 1962, w środku wojny algierskiej: nieśmiały licealista François odkrywa swoją homoseksualność przez przyjaźń i pożądanie wobec kolegi z klasy. Cztery Cezary w 1995 r. (najlepszy film, reżyseria, scenariusz i najbardziej obiecująca aktorka dla Élodie Bouchez), nagroda Louis-Delluc, francuski kandydat do Oscara. Film częściowo inspirowany życiem samego Téchiné i jeden z najlepszych punktów startowych dla kogoś, kto chce zobaczyć pierwszy francuski film na ten temat.

Ma vie en rose (My Life in Pink, 1997)

Reżyseria Alain Berliner, koprodukcja Francja–Belgia–Wielka Brytania. Mały chłopiec Ludovic jest pewien, że jest dziewczynką; sąsiedzi i rodzina nie mogą tego znieść. Złoty Glob dla najlepszego filmu zagranicznego i Kryształowy Globus w Karlowych Warach, belgijski kandydat do Oscara. Jeden z pierwszych filmów opowiadających tę historię z punktu widzenia dziecka, bez przechodzenia przez medycynę, z wielką czułością.

Tomboy (2011)

Reżyseria Céline Sciamma. 10-letnia Laure przeprowadza się do nowej dzielnicy i przedstawia się innym dzieciom jako chłopiec, Mickaël. Nagroda jury (Teddy) na Berlinale 2011; bywa odczytywany raz jako historia dziewczynki, która się bawi, raz jako historia chłopca trans: Céline Sciamma mówi, że myślała o nim na kilku poziomach. Prosty, krótki film, który przemawia do wielu młodych ludzi.

L’Inconnu du lac (Stranger by the Lake, 2013)

Reżyseria Alain Guiraudie. Nad brzegiem jeziora, na gejowskiej plaży cruisingowej, Franck zakochuje się w mężczyźnie, którego widział, jak topi innego. Erotyczny thriller kręcony w plenerze. Wyraźne sceny seksu. W Cannes 2013 nagroda dla najlepszego reżysera w Un certain regard i Queer Palm; osiem nominacji do Cezara, w tym najbardziej obiecujący aktor dla Pierre’a Deladonchampsa. Cahiers du cinéma uznały go za najlepszy film roku.

La Vie d’Adèle (Blue Is the Warmest Colour, 2013)

Reżyseria Abdellatif Kechiche, na podstawie komiksu Le bleu est une couleur chaude Jul Maroh (2010). Licealistka Adèle poznaje Emmę, młodą malarkę: film śledzi ich historię od dorastania do dorosłości. Złota Palma w Cannes 2013, przyznana reżyserowi i dwóm aktorkom, Léi Seydoux i Adèle Exarchopoulos (po raz pierwszy), a także nagroda międzynarodowej krytyki. Wyraźne sceny seksu i trwała kontrowersja: warunki zdjęć potępione przez ekipę techniczną i aktorki oraz sceny seksu, krytykowane przez autorkę komiksu i krytyków za męskie spojrzenie. Do oglądania ze świadomością.

120 battements par minute (BPM (Beats per Minute), 2017)

Reżyseria Robin Campillo, scenariusz z Philippe’em Mangeotem (obaj weterani Act Up). Paryż, lata 90.: aktywiści Act Up-Paris konfrontują się z państwem i firmą farmaceutyczną; Nathan zakochuje się w Seanie, który jest zakażony HIV, i towarzyszy mu do końca. Grand Prix w Cannes 2017 i Queer Palm, sześć Cezarów (w tym najlepszy film), francuski kandydat do Oscara. Warto go zobaczyć, by zrozumieć, dlaczego paryski marsz Pride niesie też pamięć o AIDS. Film miejscami jest trudny.

Portrait de la jeune fille en feu (Portrait of a Lady on Fire, 2019)

Reżyseria Céline Sciamma. Bretania, koniec XVIII wieku: malarka dostaje zlecenie, by potajemnie namalować portret młodej kobiety, która ma wyjść za mąż; kochają się przez te kilka dni zlecenia. Najlepszy scenariusz w Cannes 2019 i Queer Palm (po raz pierwszy otrzymał ją film wyreżyserowany przez kobietę), dziesięć nominacji do Cezara, z nagrodą za najlepsze zdjęcia; zajmuje 30. miejsce na liście największych filmów wszech czasów sporządzonej przez Sight & Sound w 2022 r.

Co dalej

Filmy na tej stronie to punkty startowe. Przygotowujemy jedną stronę na film, z dalszymi szczegółami (premiera, publiczność, miejsca zdjęć, muzyka), oraz inne tytuły: z lat 2000, filmy z Chéries-Chéris 2026 (La Bola Negra, Forty Love, Plainclothes itd.), filmy krótkometrażowe i seriale. Zobacz też nasze queerowe festiwale filmowe, gdzie można zobaczyć te filmy na dużym ekranie. Brakuje tu jakiegoś filmu? Napisz do nas.

Źródła

Każdy wpis opiera się na stronie filmu w Wikipedii i na archiwach nagród, sprawdzonych z: Teddy Award, archiwa; Queer Palm; queermemory.eu o Anders als die Andern; The Conversation o Coming Out. Nagrody i liczby widzów są tymi, które opublikowano w czasie premiery; jeśli zauważysz błąd, daj nam znać.