BleuBlancRoseFR DE EN ES TR PL

Kuir sinema: Fransa ve Almanya’dan bilinmesi gereken 18 film

← Kuir kültür

Fransız ve Alman kuir kültürünü keşfediyorsan sinemayla başla: iki ülkede de kimsenin konuşmadığı şeyi göstermeye ilk cesaret edilen yer sinema oldu. İşte 1919 tarihli Berlin sessiz filminden 2020’lere uzanan 18 film, ülkeye ve tarihe göre sıralı. Her biri için: ne anlattığı, ne kazandığı ve neden önemli olduğu. Bu bir başlangıç seçkisi, bir şöhret salonu değil: daha çok film gelecek.

Yalnızca beş film izleyebilseydin: ilk ergenlik aşkı hikâyesi için Wild Reeds (Les Roseaux sauvages, 1994); Doğu Berlin’de gey olmanın nasıl bir şey olduğunu anlamak için Coming Out (1989); yumuşak bir çocukluk hikâyesi olan Tomboy (2011); AIDS aktivizminin tarihi için BPM (Beats per Minute) (2017); son yılların en güzel aşk filmlerinden biri olduğu için Portrait of a Lady on Fire (2019).

Aşağıdaki üç film açık cinsel sahneler içerir (Taxi zum Klo, Blue Is the Warmest Colour, Stranger by the Lake) ve birkaçı intihar, hastalık ya da şiddeti ele alır: her seferinde belirtiyoruz.

Almanya

Anders als die Andern (1919)

Yönetmen Richard Oswald, sessiz film. Berlin’deki Cinsel Bilimler Enstitüsü’nü kuran doktor Magnus Hirschfeld senaryoyu birlikte yazdı, filmi kısmen finanse etti ve kendisini oynuyor. Bir kemancı, bir öğrenciye duyduğu aşk yüzünden şantaja uğrar; film kötü biter (intihar). Erkekler arasındaki ilişkileri cezalandıran 175. paragrafı açıkça mahkûm eder. 1920’de Berlin sansürcüleri tarafından yasaklanmadan önce başarılı oldu, sonra Naziler tarafından büyük ölçüde yok edildi; yaklaşık kırk dakikası günümüze ulaştı ve restore edildi, film 2016’da Berlinale’de gösterildi. Dünyada erkekler arasındaki aşkı alay etmeden gösteren ilk filmlerden biridir.

Mädchen in Uniform (1931)

Yönetmen Leontine Sagan, senaryoyu da yazan Christa Winsloe’nun Gestern und heute oyunundan uyarlama. Weimar Cumhuriyeti’nde katı bir yatılı okulda genç bir kız, Manuela, öğretmenine âşık olur; film önce şefkatli, sonra trajiktir (intihar girişimi). Avrupa’da başarı kazanan film, Naziler tarafından “yozlaşmış” diye yasaklanmadan önce 1932’de Venedik’te seyirci oylamasıyla verilen bir ödül aldı. Tamamen kadın oyuncu kadrosuyla lezbiyen sinemanın bir klasiği olarak kaldı.

Nicht der Homosexuelle ist pervers, sondern die Situation, in der er lebt (1971)

Yönetmen Rosa von Praunheim. Eşcinselleri sessizliği ve utancı geride bırakmaya ve birlikte mücadele etmeye çağıran bir bildiri filmi. 1971’de Berlinale’de gösterildiğinde, birçok gey erkek arasında da olmak üzere skandal yarattı. Yine de Batı Almanya ve İsviçre’de düzinelerce aktivist grubun doğmasına yol açtı ve modern Batı Alman gey hareketinin tetikleyicisi sayılır (bkz. zaman çizelgemiz, 1971). Chéries-Chéris 2026’da kendisine saygı duruşunda bulunuyor.

Die bitteren Tränen der Petra von Kant (1972)

Yönetmen Rainer Werner Fassbinder, kendi oyunundan uyarlama; Margit Carstensen ve Hanna Schygulla’lı. Bremen’de bir moda tasarımcısı, manken olarak lanse etmek istediği genç bir kadına âşık olur; tutku sahiplenici hâle gelir. Neredeyse tiyatral bir oda draması; 1972 Berlinale’de seçildi ve Yeni Alman Sineması’nın bir doruğu sayılır. François Ozon 2022’de yeni bir versiyonunu yaptı: Peter von Kant.

Taxi zum Klo (1980)

Yönetmen ve başrol Frank Ripploh. Batı Berlin’de bir öğretmen çifte hayat yaşar: gündüz okul ve partneri, gece karşılaşmalar. Berlin’deki gey hayatını 1980 dolaylarında, özgürleşmeden sonra ve AIDS’ten önce gösteren hem komik hem ham bir film. Açık cinsel sahneler. Kült film oldu, birkaç ülkede müsadere edildi ya da sansürlendi (1981’de Avusturya, 1983’te Amerika Birleşik Devletleri) ve diğerlerinin yanı sıra 1981’de Boston Society of Film Critics ödülünü kazandı.

Coming Out (1989)

Yönetmen Heiner Carow, DEFA stüdyoları. Doğu Berlin’de genç bir öğretmen bir iş arkadaşıyla yaşar ve bir erkekle başka bir aşk keşfeder. Film ilk kez 9 Kasım 1989’da, Duvar’ın yıkıldığı akşam gösterildi. Eşcinselliği konu alan tek Doğu Alman uzun metrajlı filmidir (Doğu Almanya 1968’de eşcinselliği suç olmaktan çıkarmıştı ama konu tabu olarak kaldı). 1990 Berlinale’de en iyi uzun metraj film Teddy’sini kazandı.

Futur Drei (No Hard Feelings, 2020)

Yönetmen Faraz Shariat, ilk filmi. Hildesheim’da İran kökenli genç bir gey olan Parvis, bir mülteci yurdunda toplum hizmeti yapmak zorundadır ve orada yeni gelmiş genç bir İranlı olan Amon’a âşık olur. Şubat 2020’de Berlinale’de gösterildi ve en iyi uzun metraj film Teddy’sini kazandı. Bugün göç hikâyesiyle kuir bir Alman gençliğinin nasıl olabileceğini bilmek için izlenmesi gereken film.

Große Freiheit (Great Freedom, 2021)

Yönetmen Sebastian Meise, Avusturya-Alman filmi. 1968’de Hans erkekler arasındaki karşılaşmalar yüzünden yeniden hapistedir; geri dönüşler (1945, 1957) 175. paragrafın 1945’ten sonra nasıl uygulanmaya devam ettiğini anlatır. 2021’de Cannes’da Un certain regard jüri ödülü, Avusturya’nın (kısa listedeki) Oscar adayı; ayrıca Sevilla Avrupa Film Festivali’nde Altın Giraldillo’yu kazandı. Sert bir film ama eleştirmenlerce çok iyi karşılandı.

Fransa

Un chant d’amour (1950)

Yönetmen Jean Genet, tek filmi: yirmi altı dakika, siyah beyaz ve sözsüz. Bir hapishanede bir gardiyan mahpusları gözetleme deliklerinden izler; iki mahpus bir duvarın ardından birbirini sever. Yalnızca 1954’te Cinémathèque française’te, kesilmiş sahnelerle gösterildi, sonra uzun süre yasaklandı; Amerika Birleşik Devletleri’nde Yüksek Mahkeme 1967’de filmi müstehcen buldu (5’e 4 oyla). Derek Jarman, Andy Warhol ve Paul Morrissey ona çok şey borçlu olduklarını söyledi. Rahatlığı için değil, cesareti için izlenmeli.

La Cage aux folles (1978)

Yönetmen Édouard Molinaro, Jean Poiret’nin oyunundan (1973) uyarlama; Ugo Tognazzi ve Michel Serrault’lu. Bir drag kabaresinin müdürü ve gösterinin yıldızı olan partneri, oğullarının nişanlısının çok muhafazakâr ailesi karşısında iyi bir yüz takınmak zorundadır. Büyük bir popüler başarı: Fransa’da 5,4 milyondan fazla bilet (1978’in ikinci filmi), en iyi yabancı film Altın Küre’si, üç Oscar adaylığı (yönetmen, uyarlama senaryo, kostüm) ve Michel Serrault için en iyi erkek oyuncu César’ı. Fransa’da ve İtalya’da geniş kitlenin gey insanlara bakışını değiştirdiği söylenir; bugün eskimiş de hissettirebilir. Bir müzikale (1983) ve Amerikan yeniden çevrimi The Birdcage’e (1996) kaynaklık etti.

Les Nuits fauves (1992)

Yönetmen Cyril Collard, kendi romanından (1989) uyarlama, filmde oyuncu da. Biseksüel ve HIV pozitif bir kameraman olan Jean, hem 17 yaşında bir oyuncuyu hem de genç bir ragbi oyuncusunu sever. Film skandal yarattı ve 2,8 milyondan fazla bilet sattı. 1993’te dört César kazandı (en iyi film, en iyi ilk film, kurgu ve Romane Bohringer için en umut vadeden kadın oyuncu). Cyril Collard törenden üç gün önce AIDS’ten öldü.

Les Roseaux sauvages (Wild Reeds, 1994)

Yönetmen André Téchiné. Güneybatı Fransa, 1962, Cezayir savaşının ortasında: utangaç bir lise öğrencisi olan François, eşcinselliğini bir sınıf arkadaşına duyduğu dostluk ve arzu yoluyla keşfeder. 1995’te dört César (en iyi film, yönetmen, senaryo ve Élodie Bouchez için en umut vadeden kadın oyuncu), Louis-Delluc ödülü, Fransa’nın Oscar adayı. Kısmen Téchiné’nin kendi hayatından esinlenen bir film ve konuyla ilgili ilk Fransız filmini arayan biri için en iyi başlangıç noktalarından biri.

Ma vie en rose (My Life in Pink, 1997)

Yönetmen Alain Berliner, Fransa-Belçika-Birleşik Krallık ortak yapımı. Ludovic adlı küçük bir oğlan kız olduğundan emindir; komşuları ve ailesi buna dayanamaz. En iyi yabancı film Altın Küre’si ve Karlovy Vary’de Kristal Küre, Belçika’nın Oscar adayı. Hikâyeyi çocuğun bakış açısından, tıptan geçmeden, çok şefkatle anlatan ilk filmlerden biri.

Tomboy (2011)

Yönetmen Céline Sciamma. 10 yaşındaki Laure yeni bir mahalleye taşınır ve diğer çocuklara karşı Mickaël adlı bir oğlan olarak görünür. 2011 Berlinale’de jüri ödülü (Teddy) aldı; kimi zaman oynayan bir kızın, kimi zaman trans bir oğlanın hikâyesi olarak okunur: Céline Sciamma birkaç düzeyde düşündüğünü söylüyor. Birçok gence seslenen basit, kısa bir film.

L’Inconnu du lac (Stranger by the Lake, 2013)

Yönetmen Alain Guiraudie. Bir gölün kıyısında, gey bir cruising plajında Franck, bir başkasını boğarken gördüğü bir adama âşık olur. Açık havada çekilmiş erotik bir gerilim. Açık cinsel sahneler. Cannes 2013’te Un certain regard en iyi yönetmen ödülü ve Queer Palm; Pierre Deladonchamps için en umut vadeden erkek oyuncu dahil sekiz César adaylığı. Cahiers du cinéma yılın en iyi filmi seçti.

La Vie d’Adèle (Blue Is the Warmest Colour, 2013)

Yönetmen Abdellatif Kechiche, Jul Maroh’un Le bleu est une couleur chaude (2010) çizgi romanından uyarlama. Lise öğrencisi Adèle, genç bir ressam olan Emma ile tanışır: film onların hikâyesini ergenlikten yetişkinliğe izler. Cannes 2013 Altın Palmiye, yönetmene ve iki oyuncuya, Léa Seydoux ve Adèle Exarchopoulos’a verildi (bir ilk), ayrıca uluslararası eleştirmenler ödülü. Açık cinsel sahneler ve süregelen bir tartışma: teknik ekibin ve oyuncuların kınadığı çekim koşulları ve çizgi romanın yazarı ile eleştirmenlerin erkek bakışı yüzünden eleştirdiği cinsel sahneler. Bilerek izlenmeli.

120 battements par minute (BPM (Beats per Minute), 2017)

Yönetmen Robin Campillo, senaryo Philippe Mangeot ile (ikisi de Act Up kıdemlisi). Paris, 1990’lar: Act Up-Paris aktivistleri devletle ve bir ilaç şirketiyle yüzleşir; Nathan, HIV pozitif Sean’a âşık olur ve sonuna kadar ona eşlik eder. Cannes 2017 Büyük Ödül ve Queer Palm, en iyi film dahil altı César, Fransa’nın Oscar adayı. Paris Onur Yürüyüşü’nün neden AIDS’in hafızasını da taşıdığını anlamak için izlenmeli. Film yer yer ağırdır.

Portrait de la jeune fille en feu (Portrait of a Lady on Fire, 2019)

Yönetmen Céline Sciamma. Bretanya, on sekizinci yüzyılın sonu: bir ressama, evlenmek üzere olan genç bir kadının portresini gizlice yapma görevi verilir; sipariş süresince geçen birkaç gün içinde birbirlerini severler. Cannes 2019’da en iyi senaryo ve Queer Palm (bir kadın yönetmenin filminin bunu ilk kez alması), on César adaylığı ve en iyi görüntü yönetmenliği ödülü; Sight & Sound’un 2022’de hazırladığı tüm zamanların en büyük filmleri listesinde 30. sırada.

Sırada ne var

Bu sayfadaki filmler başlangıç noktalarıdır. Her film için bir sayfa hazırlıyoruz; daha fazla ayrıntı (vizyon, seyirci, çekim mekânları, müzik) ve başka yapımlarla: 2000’lerden, Chéries-Chéris 2026’dan filmler (La Bola Negra, Forty Love, Plainclothes vb.), kısa filmler ve diziler. Bu filmleri büyük ekranda izleyebileceğin kuir film festivallerimize da bak. Burada olması gereken bir film mi var? Bize yaz.

Kaynaklar

Her kayıt filmin Wikipedia sayfasına ve ödül arşivlerine dayanır, şunlarla çapraz kontrol edilmiştir: Teddy Award, arşivler; Queer Palm; queermemory.eu, Anders als die Andern üzerine; The Conversation, Coming Out üzerine. Ödüller ve bilet rakamları vizyon sırasında yayımlananlardır; bir hata varsa lütfen bize bildir.