BleuBlancRoseFR DE EN ES TR PL

Książki, poezja i komiksy queer: ścieżka lektur od starożytności do dziś

← Kultura queerowa

Ta strona to ścieżka lektur przez literaturę queerową, zebrana z naszej osi czasu queer: 142 punktów orientacyjnych, czyli 100 książek, 19 dzieł poetyckich i 23 komiksów, od Iliady i Safony po lata 2020, na wszystkich kontynentach. Każdy wpis odsyła do swojej karty na osi czasu. Niżej szczegółowo przedstawiamy szesnaścioro autorek i autorów z Francji i Niemiec: książkę na początek, nagrody i znaczenie.

Gdybyś mógł przeczytać tylko pięć: En finir avec Eddy Bellegueule (2014, The End of Eddy), historię gejowskiego dziecka w robotniczej wsi na północy Francji; À l’ami qui ne m’a pas sauvé la vie (1990, To the Friend Who Did Not Save My Life), by zrozumieć, co AIDS znaczyło dla gejowskich pisarzy; La Petite Dernière (2020, The Last One), powieść o młodej muzułmańskiej lesbijce na przedmieściach Paryża; Blutbuch (2022), powieść osoby niebinarnej, Niemiecka Nagroda Książkowa 2022; Mémoires d’Hadrien (1951, Memoirs of Hadrian), o miłości między mężczyznami opowiedzianej przez wielką pisarkę XX wieku.

Kilka książek poniżej mówi wprost o przemocy, chorobie, samobójstwie lub seksualności: za każdym razem o tym mówimy.

Książki na przestrzeni wieków

Wszystkie wpisy tej sekcji, z już zastosowanym filtrem: zobacz na osi czasu. Oś czasu liczy o 16 więcej: to książki oznaczone także jako poezja lub komiks, wymienione niżej.

Od starożytności do 1799 (5)
1800–1899 (5)
1900–1949 (24)
1950–1969 (8)
1970–1989 (29)
1990–2009 (17)
Od 2010 (12)

Poezja

Wszystkie wpisy tej sekcji, z już zastosowanym filtrem: zobacz na osi czasu.

Komiksy i powieści graficzne

Wszystkie wpisy tej sekcji, z już zastosowanym filtrem: zobacz na osi czasu.

Czytaj według tożsamości (książki, poezja i komiksy, na osi czasu): Lesbijki · Geje · Trans · Bi · Queer (ogólnie)

Szesnaścioro autorów z Francji i Niemiec, szczegółowo

Niemcy

Thomas Mann, Der Tod in Venedig (Śmierć w Wenecji, 1912)

Nowela: starzejący się pisarz Gustav von Aschenbach przebywa w Wenecji i zakochuje się z daleka w polskim nastoletnim chłopcu, Tadziu, podczas gdy miasto nawiedza cholera. Klasyk literatury niemieckiej, często czytany jako historia pożądania, do którego nie śmie się przyznać. Thomas Mann otrzymał literackiego Nobla w 1929 r. „głównie za wielką powieść Buddenbrookowie” (1901), a nie za tę nowelę.

Klaus Mann, Der fromme Tanz (1925)

Najstarszy syn Thomasa Manna, Klaus (1906–1949), napisał tę pierwszą powieść w wieku 19 lat, o młodych ludziach w Niemczech lat 20. Otwarcie gej, opuścił Niemcy w marcu 1933 r., założył w Amsterdamie emigracyjne pismo Die Sammlung (1933–1935) i w 1934 r. został pozbawiony niemieckiego obywatelstwa. Jego powieść Mefisto (napisana w 1936 r.) opowiada o karierze aktora, który oddaje się na służbę nazistom; po procesie pozostała zakazana w Niemczech Zachodnich, a wydano ją w 1981 r. Zmarł w Cannes w 1949 r.

Hubert Fichte, Das Waisenhaus (1965) i Detlevs Imitationen „Grünspan” (1971)

Hubert Fichte (1935–1986), pisarz z Hamburga, pisał otwarcie gejowskie powieści ważne dla powojennej literatury niemieckiej: dzieciństwo w sierocińcu w czasie wojny (Das Waisenhaus), potem barowa scena Hamburga (Die Palette, 1968) i Detlevs Imitationen „Grünspan” (1971). Jego wielki, niedokończony cykl Die Geschichte der Empfindlichkeit śledzi homoseksualnego pisarza „Jäckiego” i jego starszego partnera „Irmę”. Nagroda Hermanna Hessego w 1965 r.; miasto Hamburg przyznaje Nagrodę Huberta Fichtego od 1995 r. Zmarł w 1986 r. na chorobę związaną z AIDS.

Ronald M. Schernikau, Kleinstadtnovelle (1980) i legende (1991)

Schernikau (zm. 1991) bardzo młodo opublikował pierwszą powieść, Kleinstadtnovelle (Rotbuch, 1980), o gejowskim nastolatku w małym mieście. Komunista, był jednym z ostatnich Niemców z Zachodu, którzy przeprowadzili się do NRD: w latach 1986–1989 studiował w Instytucie Literatury im. Johannesa R. Bechera w Lipsku, jako pierwszy Niemiec z Zachodu. Wielką powieść legende ukończył we wrześniu 1991 r. i zmarł na AIDS 20 października 1991 r. w Berlinie, kilka tygodni później.

Sasha Marianna Salzmann, Außer sich (2017)

Urodzona w Wołgogradzie w 1985 r., w Niemczech od 1995 r., Salzmann opublikowała w Suhrkamp pierwszą powieść o bliźniętach, Alissie i Antonie: od postsowieckiej Moskwy po ośrodek dla uchodźców w Niemczech Zachodnich. Anton znika; pocztówka ze Stambułu wysyła Alissę na jego poszukiwanie i na poszukiwanie poczucia przynależności wykraczającego poza kraj, język czy płeć. Krótka lista Niemieckiej Nagrody Książkowej 2017, nagroda Fundacji Jürgena Ponto 2017 (debiut) i nagroda Mary Cassens 2017. Salzmann otrzymała od tego czasu Nagrodę Hermanna Hessego (2022) i Nagrodę Kleista (2024).

Kim de l’Horizon, Blutbuch (2022)

Pierwsza powieść Kim de l’Horizon; autor urodził się w Szwajcarii i nie utożsamia się ani z mężczyzną, ani z kobietą. Narrator, Kim, osoba niebinarna, zwraca się do swojej babci, która ma demencję, i opowiada na około 300 stronach o dzieciństwie, bólu, klasie społecznej i języku w świecie zafiksowanym na dwóch płciach. Wydana przez DuMont, zdobyła Niemiecką Nagrodę Książkową 16 października 2022 r., potem Szwajcarską Nagrodę Książkową 2022, a wcześniej nagrodę Fundacji Jürgena Ponto. To powieść, którą trzeba przeczytać, by wiedzieć, co dziś może powiedzieć niemieckojęzyczna literatura queerowa.

Francja

Marcel Proust, Sodome et Gomorrhe (Sodoma i Gomora, 1921–1922)

W W poszukiwaniu straconego czasu Proust (1871–1922) poświęca cały tom homoseksualności, z baronem de Charlus i jego męskimi miłościami, mówi też o pożądaniu między kobietami (Albertine). Nagroda Goncourtów 1919 przypadła za À l’ombre des jeunes filles en fleurs (W cieniu młodych dziewcząt w kwiecie), inny tom tej samej powieści. Sodome et Gomorrhe ukazało się w dwóch częściach, w 1921 i 1922 r., w roku jego śmierci. Długa lektura; łatwiej wejść przez ten tom niż przez początek.

André Gide, Corydon (1924)

André Gide (1869–1951) napisał Corydona w 1918 r. i opublikował w 1924 r.: sokratejski dialog broniący homoseksualności, ostro atakowany po wydaniu, także przez bliskich przyjaciół. Dodał autobiografię Si le grain ne meurt (If It Die…), która opowiada, jak odkrył swoje pożądanie podczas podróży do Afryki Północnej w 1893 r., potem powieści takie jak L’Immoraliste (1902) i Les Faux-Monnayeurs (1926). Literacka Nagroda Nobla w 1947 r.

Jean Genet, Notre-Dame-des-Fleurs (Our Lady of the Flowers, 1943)

Napisana w więzieniu w 1942 r., wydana w 1943 r. dzięki Jeanowi Cocteau, ta pierwsza powieść opowiada o świecie drag queens i drobnych przestępców na Montmartre wokół Divine; wysławia piękno w zbrodni i wstydzie. Po niej przyszły Miracle de la rose, Journal du voleur (The Thief’s Journal, 1949), Querelle de Brest (napisany w 1947, wydany w 1953) i film Un chant d’amour (1950, zob. nasze kino queerowe). Zagrożony dożywotnim więzieniem Genet został ułaskawiony przez prezydenta Republiki w 1949 r. na wniosek m.in. Cocteau, Sartre’a i Picassa. Zmarł w 1986 r. Wyraźne fragmenty.

Marguerite Yourcenar, Mémoires d’Hadrien (Wspomnienia Hadriana, 1951)

Powieść w pierwszej osobie: rzymski cesarz Hadrian, stary i chory, pisze do Marka Aureliusza. Mówi o swoim życiu i miłości do młodego Antinousa. Prix Femina-Vacaresco w 1952 r.; Yourcenar (1903–1987) otrzymała później Prix Femina (1968, za L’Œuvre au noir) i Grand Prix de l’Académie française (1977). Wybrana do Académie française w 1980 r., była pierwszą kobietą wśród jej członków. Przez ponad czterdzieści lat mieszkała z Grace Frick (od 1937 r. do śmierci Frick w 1979 r.) w Stanach Zjednoczonych; są pochowane obok siebie w Maine.

Monique Wittig, L’Opoponax (1964) i Le Corps lesbien (Ciało lesbijskie, 1973)

Monique Wittig (1935–2003) otrzymała Prix Médicis 1964 za pierwszą powieść, L’Opoponax, o dzieciństwie widzianym oczami małej dziewczynki. Les Guérillères (1969) wyobraża sobie kobiety-wojowniczki obalające patriarchalny świat; Le Corps lesbien (1973) to długi poemat prozą o miłości między kobietami. Aktywistka feministyczna, pisała eseje, które ukształtowały myśl queerową („One Is Not Born a Woman”, „The Straight Mind”). Przeniosła się do Stanów Zjednoczonych, gdzie zmarła w 2003 r.

Hervé Guibert, À l’ami qui ne m’a pas sauvé la vie (1990)

Wydana przez Gallimard w 1990 r., historia choroby i przyjaźni pisarza z AIDS, ledwo zbeletryzowana (zmieniono imiona). Publicznie ujawniła status HIV Guiberta i przyniosła mu głośne zaproszenie do programu telewizyjnego Apostrophes. Do 1994 r. sprzedano około 400 000 egzemplarzy; Prix Colette w 1990 r. Pomnik literatury AIDS, trudny w lekturze. Guibert zmarł w 1991 r.

Guillaume Dustan, Dans ma chambre (1996)

Guillaume Dustan (1965–2005) to czołowa postać paryskiej literatury gejowskiej lat 90. Dans ma chambre (1996, In My Room), Je sors ce soir i Plus fort que moi (1997) opowiadają w formie autofikcji o seksualnym i nocnym życiu gejów w Paryżu. Prowadził serię „Le Rayon gay” w wydawnictwie Balland i bronił stanowisk w sprawie seksu bez prezerwatywy, które postawiły go przeciw Act Up. Prix de Flore 1999 za Nicolas Pages. Wyraźnie seksualne.

Didier Eribon, Réflexions sur la question gay (1999) i Retour à Reims (2009)

Didier Eribon jest socjologiem i filozofem; napisał biografię Michela Foucaulta (1989). Réflexions sur la question gay (1999, Insult and the Making of the Gay Self) bada obelgę jako twórczynię tożsamości gejowskiej. Retour à Reims (2009, Returning to Reims) opowiada o powrocie do robotniczej rodziny: Édouard Louis mówi, że ta książka zmieniła jego przyszłość jako pisarza. W 2014 r. wystawiono adaptację sceniczną, a w 2021 r. wszedł na ekrany film.

Édouard Louis, En finir avec Eddy Bellegueule (2014)

Urodzony w 1992 r. Édouard Louis, właściwie Eddy Bellegueule, opowiada w swojej pierwszej powieści o dzieciństwie we wsi w Pikardii: ubóstwie, codziennym rasizmie i homofobii otoczenia. W 2014 r. otrzymał Nagrodę Pierre’a Guénina, która honoruje walkę z homofobią. Jego kolejne książki to Histoire de la violence (2016), Qui a tué mon père (2018), Changer : méthode (2021). Przemoc, obelgi, napaści: czytaj z tymi ostrzeżeniami.

Fatima Daas, La Petite Dernière (2020)

Fatima Daas (pseudonim, ur. 1995), muzułmanka i lesbijka, opisuje w swojej pierwszej powieści, wydanej przez Noir sur Blanc 20 sierpnia 2020 r., młodą kobietę z Clichy-sous-Bois, która próbuje pogodzić wiarę, rodzinę i pożądanie. Nagroda Les Inrockuptibles dla pierwszej powieści 2020; niemieckie tłumaczenie (Die jüngste Tochter) trafiło na krótką listę Międzynarodowej Nagrody Literackiej 2021 berlińskiego Haus der Kulturen der Welt. Powieść dała początek filmowi Hafsii Herzi La Petite Dernière, Queer Palm w Cannes w 2025 r. (zob. nasze festiwale).

Co dalej

Ta strona jest zebrana z osi czasu i aktualizowana razem z nią. Przygotowujemy jedną stronę na książkę (wydania, tłumaczenia, adaptacje, miejsca) oraz inne nazwiska: Paul B. Preciado, Virginie Despentes, a także autorzy niemieccy i austriaccy do sprawdzenia. Zobacz też nasze kino queerowe i festiwale. Brakuje tu jakiejś książki? Napisz do nas.

Źródła

Każdy wpis opiera się na stronie autora i książki w Wikipedii, sprawdzonej z: Nagroda Nobla, Gide; Britannica, Gide; Nobel 1929; ORF, Niemiecka Nagroda Książkowa 2022; SRF, Szwajcarska Nagroda Książkowa 2022; Suhrkamp, Salzmann i Niemiecka Nagroda Książkowa 2017; HKW, Fatima Daas; Wikiwand, Genet, Yourcenar, Dustan, Eribon. Lata i nagrody są takie, jak opublikowano w czasie wydania; jeśli zauważysz błąd, daj nam znać. Wpisy z pierwszej części opierają się na źródłach podanych na osi czasu, której dane są otwarte (CC BY 4.0).