BleuBlancRoseFR DE EN ES TR PL

Kuir kitaplar, şiir ve çizgi romanlar: Antik çağdan bugüne bir okuma rotası

← Kuir kültür

Bu sayfa, kuir zaman çizelgemizden derlenmiş, kuir edebiyatın içinden geçen bir okuma rotasıdır: İlyada ve Sappho’dan 2020’lere, tüm kıtalardan 142 dönüm noktası; yani 100 kitap, 19 şiir yapıtı ve 23 çizgi roman. Her kayıt, zaman çizelgesindeki kartına bağlanır. Aşağıda Fransa ve Almanya’dan on altı yazar ayrıntılı olarak tanıtılıyor: yapıtına girmek için okunacak kitap, aldığı ödüller ve neden önemli olduğu.

Yalnızca beş kitap okuyabilseydin: Kuzey Fransa’da işçi sınıfından bir köydeki gey çocuğun hikâyesi olan En finir avec Eddy Bellegueule (2014, The End of Eddy); AIDS’in gey yazarlar için ne anlama geldiğini anlamak için À l’ami qui ne m’a pas sauvé la vie (1990, To the Friend Who Did Not Save My Life); Paris banliyölerindeki genç Müslüman bir lezbiyenin romanı La Petite Dernière (2020, The Last One); ikili olmayan bir kişinin romanı, 2022 Alman Kitap Ödülü’nü alan Blutbuch (2022); erkekler arasındaki aşkı yirminci yüzyılın büyük bir kadın yazarının anlattığı Mémoires d’Hadrien (1951, Memoirs of Hadrian).

Aşağıdaki birkaç kitap şiddetten, hastalıktan, intihardan ya da cinsellikten açıkça söz eder: her seferinde belirtiyoruz.

Yüzyıllar boyunca kitaplar

Bu bölümün tüm kayıtları, filtre uygulanmış olarak: zaman çizelgesinde gör. Zaman çizelgesi 16 kayıt daha sayar: aynı zamanda şiir ya da çizgi roman olarak da etiketlenmiş, aşağıda yer alan kitaplar.

Antik çağdan 1799’a (5)
1800–1899 (5)
1900–1949 (24)
1950–1969 (8)
1970–1989 (29)
1990–2009 (17)
2010’dan bugüne (12)

Şiir

Bu bölümün tüm kayıtları, filtre uygulanmış olarak: zaman çizelgesinde gör.

Çizgi romanlar ve grafik romanlar

Bu bölümün tüm kayıtları, filtre uygulanmış olarak: zaman çizelgesinde gör.

Kimliğe göre oku (kitaplar, şiir ve çizgi romanlar, zaman çizelgesinde): Lezbiyenler · Gayler · Trans · Bi · Kuir (genel)

Fransa ve Almanya’dan on altı yazar, ayrıntılı

Almanya

Thomas Mann, Der Tod in Venedig (Venedik’te Ölüm, 1912)

Bir novella: yaşlanan bir yazar, Gustav von Aschenbach, Venedik’e gider ve şehir kolerayla sarsılırken Polonyalı genç bir oğlan olan Tadzio’ya uzaktan âşık olur. Alman edebiyatının bir klasiği, çoğunlukla itiraf edilmeye cesaret edilmeyen bir arzunun hikâyesi olarak okunur. Thomas Mann 1929’da Nobel Edebiyat Ödülü’nü bu novella için değil, “başlıca büyük romanı Buddenbrooks (1901) için” aldı.

Klaus Mann, Der fromme Tanz (1925)

Thomas Mann’ın en büyük oğlu Klaus (1906–1949), 1920’ler Almanya’sında gençleri anlatan bu ilk romanı 19 yaşında yazdı. Açıkça gey olan Klaus, Mart 1933’te Almanya’dan ayrıldı, Amsterdam’da sürgün dergisi Die Sammlung’u kurdu (1933–1935) ve 1934’te Alman vatandaşlığından çıkarıldı. Mephisto romanı (1936’da yazıldı), kendini Nazilerin hizmetine veren bir oyuncunun yükselişini anlatır; bir dava sonrasında Batı Almanya’da yasaklı kaldı, sonra 1981’de yayımlandı. 1949’da Cannes’da öldü.

Hubert Fichte, Das Waisenhaus (1965) ve Detlevs Imitationen “Grünspan” (1971)

Hamburglu yazar Hubert Fichte (1935–1986), savaş sonrası Alman edebiyatında önemli, açıkça gey romanlar yazdı: savaş sırasında bir yetimhanede çocukluk (Das Waisenhaus), ardından Hamburg’un bar sahnesi (Die Palette, 1968) ve Detlevs Imitationen “Grünspan” (1971). Büyük, yarım kalmış döngüsü Die Geschichte der Empfindlichkeit, “Jäcki” adlı eşcinsel bir yazarı ve daha yaşlı partneri “Irma”yı izler. 1965’te Hermann Hesse Ödülü; Hamburg şehri 1995’ten beri Hubert Fichte Ödülü’nü veriyor. 1986’da AIDS’le ilişkili bir hastalıktan öldü.

Ronald M. Schernikau, Kleinstadtnovelle (1980) ve legende (1991)

Schernikau (1991’de öldü) çok genç yaşta ilk romanını yayımladı: küçük bir kasabada gey bir ergeni anlatan Kleinstadtnovelle (Rotbuch, 1980). Komünist olan Schernikau, Doğu Almanya’ya taşınan son Batı Almanlardan biriydi: 1986’dan 1989’a Leipzig’deki Johannes R. Becher Edebiyat Enstitüsü’nde okudu, bunu yapan ilk Batı Alman oldu. Büyük romanı legende’yi Eylül 1991’de bitirdi ve birkaç hafta sonra, 20 Ekim 1991’de Berlin’de AIDS’ten öldü.

Sasha Marianna Salzmann, Außer sich (2017)

1985’te Volgograd’da doğan, 1995’ten beri Almanya’da yaşayan Salzmann, Suhrkamp’tan ikizler Alissa ve Anton hakkında bir ilk roman yayımladı: Sovyet sonrası Moskova’dan Batı Almanya’daki bir mülteci merkezine. Anton ortadan kaybolur; İstanbul’dan gelen bir kartpostal Alissa’yı onu ve ülkenin, dilin ya da cinsiyetin ötesine geçen bir aidiyet duygusunu aramaya sürükler. 2017 Alman Kitap Ödülü kısa listesi, 2017 Jürgen Ponto Vakfı Ödülü (ilk roman) ve Mara Cassens Ödülü 2017. Salzmann o zamandan beri Hermann Hesse Ödülü’nü (2022) ve Kleist Ödülü’nü (2024) aldı.

Kim de l’Horizon, Blutbuch (2022)

Kim de l’Horizon’un ilk romanı; yazar İsviçre’de doğdu ve kendini ne erkek ne kadın olarak tanımlıyor. İkili olmayan anlatıcı Kim, bunama hastası büyükannesine seslenir ve yaklaşık 300 sayfada, iki cinsiyete takılı kalmış bir dünyada çocukluğu, acıyı, toplumsal sınıfı ve dili anlatır. DuMont’tan yayımlanan kitap 16 Ekim 2022’de Alman Kitap Ödülü’nü, ardından 2022 İsviçre Kitap Ödülü’nü kazandı ve daha önce Jürgen Ponto Vakfı ödülünü almıştı. Almanca kuir edebiyatın bugün ne söyleyebileceğini bilmek için okunacak roman.

Fransa

Marcel Proust, Sodome et Gomorrhe (Sodom ve Gomorra, 1921–1922)

Kayıp Zamanın İzinde’de Proust (1871–1922), Baron de Charlus ve erkek aşklarıyla eşcinselliğe bütün bir cilt ayırır ve kadınlar arasındaki arzuyu da (Albertine) anlatır. 1919 Goncourt Ödülü aynı romanın başka bir cildi olan À l’ombre des jeunes filles en fleurs (Within a Budding Grove) içindi. Sodome et Gomorrhe, ölümünün yılı olan 1922’de ve 1921’de olmak üzere iki bölüm hâlinde çıktı. Uzun bir okuma; başlangıçtan çok bu ciltten girmek daha kolay.

André Gide, Corydon (1924)

André Gide (1869–1951) Corydon’u 1918’de yazdı ve 1924’te yayımladı: eşcinselliği savunan bir Sokratik diyalog; çıktığında yakın dostları dahil sert biçimde saldırıya uğradı. Buna, 1893’te Kuzey Afrika’ya yaptığı bir yolculukta arzusunu nasıl keşfettiğini anlatan otobiyografisi Si le grain ne meurt (If It Die…) ve ardından L’Immoraliste (1902) ile Les Faux-Monnayeurs (1926) gibi romanlar ekledi. 1947’de Nobel Edebiyat Ödülü.

Jean Genet, Notre-Dame-des-Fleurs (Our Lady of the Flowers, 1943)

1942’de hapishanede yazılan, 1943’te Jean Cocteau sayesinde yayımlanan bu ilk roman, Montmartre’da Divine çevresindeki drag queenlerin ve külhanbeylerin dünyasını anlatır; suçtaki ve utançtaki güzelliği över. Ardından Miracle de la rose, Journal du voleur (The Thief’s Journal, 1949), Querelle de Brest (1947’de yazıldı, 1953’te yayımlandı) ve Un chant d’amour filmi (1950, bkz. kuir sinemamız) geldi. Müebbet hapisle tehdit edilen Genet, 1949’da Cocteau, Sartre ve Picasso’nun da aralarında bulunduğu bir dilekçe üzerine Cumhurbaşkanı tarafından affedildi. 1986’da öldü. Açık pasajlar.

Marguerite Yourcenar, Mémoires d’Hadrien (Memoirs of Hadrian, 1951)

Birinci tekil şahıs romanı: yaşlı ve hasta Roma imparatoru Hadrianus, Marcus Aurelius’a yazar. Hayatından ve genç Antinous’a olan aşkından söz eder. 1952’de Prix Femina-Vacaresco; Yourcenar (1903–1987) sonradan Prix Femina’yı (1968, L’Œuvre au noir için) ve Académie française Büyük Ödülü’nü (1977) aldı. 1980’de Académie française’e seçilerek ilk kadın üyesi oldu. Amerika Birleşik Devletleri’nde kırk yıldan fazla Grace Frick ile yaşadı (1937’den Frick’in ölümüne, 1979’a kadar); Maine’de yan yana gömülüler.

Monique Wittig, L’Opoponax (1964) ve Le Corps lesbien (The Lesbian Body, 1973)

Monique Wittig (1935–2003), küçük bir kızın gözünden çocukluğu anlatan ilk romanı L’Opoponax ile 1964 Prix Médicis’i aldı. Les Guérillères (1969), ataerkil dünyayı altüst eden kadın savaşçıları hayal eder; Le Corps lesbien (1973), kadınlar arasındaki aşk üzerine uzun bir düzyazı şiiridir. Feminist bir aktivist olan Wittig, kuir düşünceyi biçimlendiren denemeler yazdı (“One Is Not Born a Woman”, “The Straight Mind”). Amerika Birleşik Devletleri’ne taşındı ve 2003’te orada öldü.

Hervé Guibert, À l’ami qui ne m’a pas sauvé la vie (1990)

1990’da Gallimard’dan yayımlandı: AIDS’li bir yazarın hastalığının ve dostluklarının, neredeyse hiç kurgulanmamış (adlar değiştirilmiş) hikâyesi. Guibert’in HIV durumunu kamuoyuna açıkladı ve ona Apostrophes programına ünlü bir davet kazandırdı. 1994’e kadar yaklaşık 400.000 adet sattı; 1990’da Prix Colette. AIDS edebiyatının bir anıtı, okuması zor. Guibert 1991’de öldü.

Guillaume Dustan, Dans ma chambre (1996)

Guillaume Dustan (1965–2005), 1990’ların Paris gey edebiyatının öncü bir ismidir. Dans ma chambre (1996, In My Room), Je sors ce soir ve Plus fort que moi (1997), Paris’teki gey erkeklerin cinsel ve gece hayatını otokurgu olarak anlatır. Balland’da “Le Rayon gay” dizisini yönetti ve prezervatifsiz seks konusunda onu Act Up’la karşı karşıya getiren görüşleri savundu. Nicolas Pages ile 1999 Prix de Flore. Cinsel olarak açık.

Didier Eribon, Réflexions sur la question gay (1999) ve Retour à Reims (2009)

Didier Eribon bir sosyolog ve filozoftur; Michel Foucault’nun biyografisini yazdı (1989). Réflexions sur la question gay (1999, Insult and the Making of the Gay Self), hakareti gey kimliğin yaratıcısı olarak inceler. Retour à Reims (2009, Returning to Reims), işçi sınıfından ailesine dönüşünü anlatır: Édouard Louis bu kitabın bir yazar olarak geleceğini değiştirdiğini söylüyor. 2014’te bir sahne uyarlaması oynandı ve 2021’de bir film çıktı.

Édouard Louis, En finir avec Eddy Bellegueule (2014)

1992 doğumlu Édouard Louis, asıl adı Eddy Bellegueule, ilk romanında Picardie’de bir köydeki çocukluğunu anlatır: yoksulluk, gündelik ırkçılık ve çevresindekilerin homofobisi. 2014’te homofobiyle mücadeleyi onurlandıran Pierre Guénin Ödülü’nü aldı. Sonraki kitapları Histoire de la violence (2016), Qui a tué mon père (2018), Changer : méthode (2021). Şiddet, hakaret, saldırılar: bu uyarılarla oku.

Fatima Daas, La Petite Dernière (2020)

Fatima Daas (takma ad, 1995 doğumlu), Müslüman ve lezbiyen; Noir sur Blanc tarafından 20 Ağustos 2020’de yayımlanan ilk romanında, inancını, ailesini ve arzusunu uzlaştırmaya çalışan Clichy-sous-Bois’lı genç bir kadını anlatır. 2020 Les Inrockuptibles İlk Roman Ödülü; Almanca çevirisi (Die jüngste Tochter) Berlin Haus der Kulturen der Welt’in 2021 Uluslararası Edebiyat Ödülü’nün kısa listesine girdi. Roman, Hafsia Herzi’nin 2025’te Cannes’da Queer Palm kazanan La Petite Dernière filmine kaynaklık etti (bkz. festivallerimiz).

Sırada ne var

Bu sayfa zaman çizelgesinden derlenir ve onunla birlikte güncellenir. Her kitap için bir sayfa (baskılar, çeviriler, uyarlamalar, mekânlar) ve başka isimler hazırlıyoruz: Paul B. Preciado, Virginie Despentes ve kontrol edilecek Alman ve Avusturyalı yazarlar. Kuir sinemamıza ve festivallerimize da bak. Burada olması gereken bir kitap mı var? Bize yaz.

Kaynaklar

Her kayıt, yazarın ve kitabın Wikipedia sayfasına dayanır, şunlarla çapraz kontrol edilmiştir: Nobel Ödülü, Gide; Britannica, Gide; Nobel 1929; ORF, Alman Kitap Ödülü 2022; SRF, İsviçre Kitap Ödülü 2022; Suhrkamp, Salzmann ve Alman Kitap Ödülü 2017; HKW, Fatima Daas; Wikiwand, Genet, Yourcenar, Dustan, Eribon. Yıllar ve ödüller yayım sırasında açıklananlardır; bir hata varsa lütfen bize bildir. İlk bölümdeki kayıtlar, verileri açık olan (CC BY 4.0) zaman çizelgesinde belirtilen kaynaklara dayanır.